Wie jaartallen in stukjes knipt ziet af en toe een wonder.
Dit jaar is het bijvoorbeeld vijfenveertig keer zichzelf.
Voor wie zich afvraagt: "Is zoiets nou werkelijk bijzonder?":
haast negentig jaar terug was het kwadraat van vier keer elf.

Negentien-zesendertig is nog vóór de oorlogsjaren.
Het aantal mensen dat er toen én nu was, is gering.
In eenentwintig-zestien kan men het opnieuw ervaren.
Wie dat nog mee zal maken is vandaag een zuigeling.

Zo’n jaartal vol bijzonderheden is toch onversmaadbaar,
dus koester twintig-vijfentwintig, koester het kwadraatjaar.

Ik waagde mij vandaag ook aan gedicht op dit thema, nadat ik ergens Jan Beuving op dit kwadraatjaar zag wijzen. Ik zie nu bij inloggen dat Niels mij voor was, vandaar dat ik mijn sonnet als een commentaar plaats en niet als een zelfstandig onderwerp. Naast Jan en Niels dank ik ook Kees Stip voor de inspiratie!

+ + +

45x45

Bij 43 in ‘t kwadraat
Klonk overal “go west, young man”
En daar viel menig goudfanaat
Ten prooi aan ‘n indianenclan

Bij 44 maal zichzelf
Marcheerden nazi’s door Berlijn
Het zou het donkerste gewelf
Der diep verdorven mensheid zijn

Nu dient een nieuw kwadraat zich aan
Hoe onheilspellend, vind je niet?
Van 45 zeer ontdaan
Verwacht ik straks een rampgebied

Misschien dat Siddeburens bok,
Het beste nog wat wortel trok.

Beste Wilm,

Wederom groot respect. Je vat meteen de zware jongens bij de horens!

Toch wil ik je wederom wijzen op de elisies.
De eerste is niet heel hinderlijk maar de tweede moet je denk ik echt wegwerken. Niet zo moeilijk.
Als je wil dat ik een suggestie geef, hoor ik het wel.

En, maak de volgende keer gewoon een eigen post aan. Dat verdienen jij en Niels! : )

Maar nogmaals: Sjappoo!

Grote groet,

Niels, leergierig als ik altijd ben en blijf, heb ik een vraag over dit informatieve vers dat vandaag op de voorpagina prijkt. Ik had zelf nog nooit van een kwadraatjaar gehoord, dus weer wat geleerd.

Maar waarom begin je r5 met een klemtoon (1936)? Ik zou zeggen dat past niet in het jambische metrum waarin de rest van je sonnettine staat.
Of is dit weer een voorbeeld van bewuste antimetrie? Ik heb er al een paar keer discussies over gelezen, maar bij mij is blijkbaar het antimetrische kwartje nog niet gevallen.
Frits omschrijft antimetrie onlangs bij 'Vragen over versvormen' als "een functioneel stijlmiddel waar je niet al te uitbundig gebruik van moet maken omdat het dan op slordigheid of onbekwaamheid van de dichter gaat lijken."

Mijn vraag is dan ook: wat is hier de functie van het afwijkende metrum?

Groet, Maarten

Dag Maarten,

In dit gedicht wilde ik drie jaartallen noemen, waarvan er twee trocheïsch waren. Voor het derde jaartal heb ik de antimetrie bewust toegepast, omdat ik vond dat het hier best kon. Dat laatste is puur subjectief: ik heb de zin een paar keer hardop uitgesproken en daarna besloten, dat het prima was. Ik weet dat er forumleden zijn die deze mening niet delen.

Het is al weer 2½ jaar geleden, dat ik op dit forum schreef : Aan het door jou aangehaalde citaat van Frits zou ik willen toevoegen, dat beperkt (en bewust!) gebruik juist een teken is van vakmanschap.

Ik hoop dat deze opmerkingen helpen om het antimetrische kwartje bij jou te laten vallen.

Groeten,
Niels

Dank voor je toelichting Niels.
Ik denk echter dat de antimetrie niet een stijlmiddel is dat ik snel zal toepassen. Ik vind het persoonlijk juist een uitdaging om zolang mogelijk door te puzzelen totdat een metrum helemaal klopt, onbewuste foutjes daargelaten, die ik natuurlijk ook wel eens maak.
ik twijfel zeker niet aan het vakmanschap van jou en anderen die er voor kiezen dit middel wel bewust toe te passen, smaken en stijlen verschillen immers.

Maar ja, wat zeg je dan tegen een minder vakkundige dichter die bijvoorbeeld een rammelende limerick of ollekebolleke aflevert en dan doodleuk beweert dat hij/zij bewuste antimetrie heeft toegepast?
Dat grijze gebied vermijd ik voorlopig dus liever, maar wie weet word ik later ook wel milder in dit soort zaken. De tijd zal het leren.

Weer wat wijzere groet, Maarten

Niels Blomberg schreef : Ik heb je hoog zitten Niels, maar hier kan ik weinig mee, want hoe achterhalen we die 'bewuste' intentie van de dichter? Heeft Bloem 'bewust' zijn slotregel "domweg gelukkig, in de Dapperstraat" antimetrisch gemaakt? We zullen het niet weten, al zullen apologeten het middels hineininterpretieren allicht durven beweren. Met hetzelfde recht kan ik opperen dat hij wellicht oorspronkelijk wilde dichten over de Groenmarkt, maar daar geen mooi rijmwoord op kon verzinnen, zodat hij zijn gedroomde jambische slotzin ("eenvoudigweg gelukkig op de Groenmarkt") heeft vervangen.

Antimetrie als bewust stijlmiddel is mijns inziens alleen te verdedigen in een vers waarin de draak gestoken wordt met antimetrie, zoals Wim Meyles hier ooit een leuk vers schreef dat bewust vol stond met vulwoordjes, en Maarten een keer een poplimerick schreef op Nothing Rhymed van Gilbert O'Sullivan waarin niets rijmde.

Ik vind antimetrie een testimonium paupertatis. Er is geen enkele antimetrische dichtregel die niet met een eenvoudige ambachtelijke ingreep metrischer te maken is.

'Negentienzesendertig' zie ik niet als een functionele antimetrie. Dit jaartal is gewoon niet in te passen in een jambisch gedicht, hoe je er ook naar toe probeert te lezen. Het enige wat de dichter hier resteert, is om een andere oplossing te bedenken dan het vermelden van het jaartal, zoiets als: 'het was het laatste jaar voorafgaand aan de oorlogsjaren'.

'Dit jaar' in regel 2 zie ik overigens wel als een geslaagde antimetrie.

Ik denk aan wat drs. P schrijft in zijn ‘Versvormen ‘:
Vergelijk het (…) met muziek: Louis Armstrong speelde nooit hoempa-hoempa keurig in de maat - hij had een melodisch idioom, hij fraseerde. Het grondritme was en bleef aanwezig (…) maar hij voegde er een persoonlijk element aan toe. Wat men noemt: swing. Zo heeft een behoorlijk gedicht ook swing, al mag je dat woord natuurlijk nooit in literatuurlessen gebruiken.

Ik heb blijkbaar een gevoelige snaar geraakt. Dat was te voorzien, maar de heftigheid verrast mij toch.
Eerder is op dit forum door anderen betoogd dat antimetrie kan worden gebruikt om een dreun te doorbreken. Met dank aan Bart weet ik nu dat Drs.P dit swing noemde.

monnhauser en Wim reageren beide fel, maar voor zover ik kan zien heeft alleen Maarten de antimetrie zelf opgemerkt. Mede daarom zie ik geen reden om dit aan te passen.

Hartelijk dank voor alle bedankjes en alle commentaren,
Groeten,
Niels

Ik lees dit draadje nu pas. Mooi vers!!

Ik ben het helemaal eens met Drs.P. Misschien zit het verschil in tolerantie is stil lezen versus hardop lezen oftwel voordragen.

In dit vers is de antimetrie in r.2 (zoals Wim al zei) heel functioneel bij het voordragen. De antimetrie van het jaartal negentiennegenendertig vind ik minder te verdedigen, ware het niet dat dit een vers is over specifieke jaartallen. Het hele punt is juist die jaartallen te vergelijken op hun kwadraatswaarde. Dan vind ik een antimetrie die niet te verhelpen is, prima te verduren. Vervanging door "het jaar voorgaand aan" o.i.d. doet geen recht aan de essentie van het vers: de specifieke jaren als getal.

Ik ben het eens met Hendrikje. Groetjes,
Frits