Het vrije vers

Dubbele moraal: wanneer je de nieuwe bundel openslaat die Jaap van den Born (Nijmegen, 1951) onlangs het licht deed zien, blijkt dát de ware titel te zijn. Het omslag suggereert namelijk dat je Het regt gebruik des BIJBELS in handen hebt waarvan de tweede druk in 1717 in Amsterdam is verschenen. De titel Dubbele moraal komt op dat omslag helemaal niet voor. Van den Born is een spotter die graag ontregelt en de lezer bij de neus neemt. Hij verandert bijvoorbeeld ook doodleuk de schrijversnaam op de achttiende-eeuwse boekenkaft in de zijne en laat je in verwarring achter met de vraag wie de schrijver is van Het regt gebruik des BIJBELS. Daarmee zet hij meteen de toon voor de inhoud van Dubbele moraal waarin hij de zekerheden van deze geanonimiseerde schrijver onderuit haalt om met zijn verzen de lezer wél aan het denken te zetten. Toch acht ik de kans niet groot dat hordes gelovigen na lezing van de bundel in vertwijfeling dominee of pastoor zullen aanspreken met de verzuchting: Wat hebben jullie ons in godsnaam wijsgemaakt! Het intrigerende woord ongodisten in de titel boven komt overigens van hetzelfde omslag.

Dubbele moraal is niet alleen de titel van het boek, de term verwijst ook naar de versvorm Dubbele Moraal, een vorm die door Van den Born is ontwikkeld en die tot nu toe weinig navolging heeft gevonden. Misschien komt daar door deze bundel verandering in als plezierdichters zich door de verzen van de Nijmegenaar laten inspireren. Dat zou zo maar kunnen want het boek bevat een ongewone verzameling verzen, niet de gemakkelijkste, wel prikkelend voor de geest en onderhoudend, zeker voor wie een Christelijke opvoeding heeft genoten. Maar eigenlijk ook voor iedereen voor wie dat geluk niet was weggelegd. In Dubbele moraal legt Jaap van den Born de Bijbel aan de leugendetector: geestig, kritisch en met een gezonde scheut cynisme. De uitslag van dat onderzoek zal voor menigeen een openbaring zijn, al krijgt dat woord in deze context een wat wrange betekenis. Van den Borns bundel bevat light verse met een boodschap zonder dat die boodschap stoort: wees niet lichtgelovig in wat anderen je als waarheid voorschotelen.

Zoals eerder opgemerkt gebruikt de dichter voor deze boodschap de versvorm Dubbele Moraal. Niet iedereen zal meteen voor ogen staan wat de Dubbele Moraal inhoudt. Welnu, het is een vorm van twee keer zes regels met het rijmschema abaaab. De a-regel heeft vrouwelijk rijm, de b-regel mannelijk. Wat de inhoud betreft geldt deze hoofdregel: In het eerste sixtijn wordt een bewering gedaan, die in het tweede sixtijn, met gebruikmaking van dezelfde rijmwoorden, wordt tegengesproken. Ga er maar aanstaan! Van den Born doet dat met verve en hij vindt in de Bijbel een rijke bron van inspiratie. Het Boek der Boeken bevat volgens veel aanhangers de Waarheid en niets dan de Waarheid. Jaap van den Born toont in Dubbele moraal aan dat die claim op los zand is gefundeerd. De dichter is niet alleen een bekwaam vakman, hij bezit ook meer dan voldoende kennis van de Bijbel om aan te tonen dat het Boek vol tegenstrijdige uitspraken staat. Zijn poëtische bewijsvoering, met bronverwijzing, zou gelovigen op zijn minst aan het denken moeten zetten over de betrouwbaarheid van Gods Woord. Aan de ware zeloot zal Van den Borns gedegen, geestige analyse van het Boek der Boeken niet zijn besteed. Aan de liefhebber van lichte vers des te meer. Hier alvast een voorproefje.

Onzichtbaar

O lieve God! Ik wil slechts voor U leven
Ik bid en bid maar er valt niks te zien
Graag wil ik u persoonlijk aandacht geven
Vindt U die schuwheid Zelf niet overdreven?
Ik wil U zien, al is het maar heel even;
Een stukje van Uw achterwerk misschien?

Joh. 1:18: 'Niemand heeft ooit God gezien.'
1 Tim. 6:16: 'geen mens heeft hem ooit gezien of kan hem zien.'
Exod. 33:22: 'Als ik mijn hand weghaal, zul je mij van achteren zien; mijn gezicht mag niemand zien.'

Een fraai gezicht!

'Is dat Hem nou? Wel heb ik van mijn leven!
Zo'n uitzicht is niet dagelijks te zien!
Kun jij me nog zo'n lekker broodje geven?
Nou Mozes, je hebt echt niet overdreven
Echt schitterend! Aäron, wil jij even
De kip doorgeven en wat sla misschien?'

Exod. 24:9: 'Hierna ging Mozes de berg op, samen met Aäron, Nadab en Abihu en zeventig van Israëls oudsten van het volk, en zij zagen de God van Israël. Onder zijn voeten was er iets als een plaveisel van saffier, helder stralend als de hemel zelf. Deze vooraanstaande Israëlieten werden niet door God gedood: zij zagen hem, en zij aten en zij dronken.'

Jaap van den Born, de laatste winnaar van de Kees Stipprijs, presenteert met Dubbele moraal (67 blz.) een bundel die anders is dan de meeste andere light versebundels: één onderwerp, de Bijbel; één versvorm, de Dubbele Moraal; geestige gedichten, met overtuiging gepresenteerd als het resultaat van brononderzoek. Van den Born heeft een herkenbare eigen toon waarin de echo van Drs. P duidelijk doorklinkt. Dat is uiteraard eerder een pre dan een schande. Met Sinterklaas en de Kerstman in aantocht is Dubbele moraal een titel om alvast op het verlanglijstje te zetten. Wie niet zo lang wil wachten heeft groot gelijk.

Dubbele moraal, Jaap van den Born, 2015
Uitgave Het vrije vers via mijnbestseller.nl
ISBN 9789463188500
Prijs: € 12,50

Direct bestellen: klik hier