Eind september verschijnt de bundel Typisch Sicilië van Peter Knipmeijer. Dit dubbelereisjournaal van een avonturierstripje naar dit DonCorleone-oord is de tweede bundel met ollekebollekes van de navolgbare dichter. De prijs zal €11, 95 bedragen of €9,99 bij voorintekening via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Cabaretier Erik van Muiswinkel gaat in 2019 een theatervoorstelling over Drs P maken. Het is in augustus 2019 honderd jaar geleden dat tekstschrijver Heinz Polzer werd geboren. In de voorstelling Buigt allen mee voor Drs P. vertolkt Van Muiswinkel enkele tientallen liedjes van de artiest en belicht de cabaretier zijn leven. Hij maakt de show samen met pianist Guus van Marwijk.
“Ik ben al vanaf mijn zestiende een van zijn discipelen”, aldus Van Muiswinkel. “Ik had volgend jaar tijd in de agenda en zijn honderdste geboortedag is het ideale moment om zijn werk extra onder de aandacht te gaan brengen.” De komiek bevestigt het bericht van de website Zwartekat.nl dat hij niet de hele voorstelling Polzer gaat imiteren. “Dat is nodeloos en dodelijk vermoeiend. Al bevat de avond wel een overzichtje van de diverse Drs P-imitatoren die er geweest zijn. Mike Boddé zal in elk geval in dat overzicht niet ontbreken.”
(ANP)
De eerste reeks voorstellingen start in april 2019; na de zomer gaat de tournee verder. De cabaretier wil het programma vooral gaan spelen in kleine zalen, zoals Drs P dat zelf in zijn leven ook deed. “Polzer trad heel veel op in cafés, jongerencentra en scholen”, vertelt Van Muiswinkel. “Ik hoop op die manier wellicht ook de jongere generatie te kunnen laten kennis maken met zijn virtuoze werk.”
De cabaretier staat in het najaar eerst nog in de theaters met zijn solovoorstelling De Oplossing. In 2019 zullen er meer activiteiten zijn ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Drs P. De tekstschrijver overleed vijf jaar geleden.
Bas Jongenelen en Anne-Marie Maartens schreven een Zeeuwse sonnettenkrans die tot en met zondag te zien is op Schouwen-Duiveland. Van Ellemeet naar strandpaviljoen Corazon en weer terug is een wandeling langs de 15 sonnetten te maken en aangezien de weersvoorspelling gunstig is, is er geen enkel excuse thuis te blijven.
In Meander, het grootste Poëzie- e-magazine , verscheen een interview van Inge Boulonois met Vrijeversdichter- en redacteur Jaap van den Born. Voor de enkeling die geen abonnement heeft en hier toch kennis van wil nemen: klik hier.
Vandaag is het al weer acht jaar geleden dat Driek van Wissen overleed. De Driekdag in café Wolthoorn & Co., ingesteld om hem te memoreren met poëzie, is dit jaar afgelast wegens pinksteren.
Zaterdag 19 september was een bijzondere dag in de wereld van het vormvaste dichten: in Ellemeet werd de vierde sonnettenkransenkrans in de geschiedenis van de wereldliteratuur gepresenteerd. Vaderlandse geschiedenis is de titel.
De bundel is opgebouwd uit 14 kransen, iedere krans heeft één van de 14 hoofdlijnen uit de geschiedeniscanon als thema. Dertig dichters hebben eraan meegeschreven, onder wie enkele dode (zoals Drs. P, Willem Kloos en Martinus Nijhoff), maar ook diverse levende (zoals Inge Boulonois, Machiel Pomp, Peter Knipmeijer, Remko Koplamp en Jaap van den Born). Er werd voorgelezen, gepraat en gedronken (de wijn werd gesponsord door Plus Supermarkt uit Scharrendijke). Ook de PZC besteedde aandacht: klik hier voor meer Besteed je vakantiegeld goed en koop deze bundel (met het ISBN bij iedere (internet)boekwinkel te bestellen).
Vaderlandse geschiedenis, uitg. Korreltje Zeezout / Brave New Books, 2018 Hilde van Beek & Bas Jongenelen (samenstelling) ISBN 9789402169935, 149 blz. € 20,—
6 mei. Leeuwarden kwam langzaam bij van een fantastisch bevrijdingsfeest. Het weer was on-Fries zalig. De binnenstad lag te soezen in mediterrane warmte en aan het water lagen mensen paradijselijk te zonnen. Het paradijs was inderdaad even teruggekeerd op aarde. Het lekkers dat er voor ’s middags op het programma stond, onderstreepte dat nog eens: de presentatie van Binnenkort uitverkocht, een coproductie van het Drentse Light Verse Collectief. Een bundel ollekebollekes van het illustere kwartet Rob Boudestein, Ben Hoogland, Gezienus Omvlee en Ton Peters. Hoe komt het Drentse collectief dat voor de helft uit Groningers bestaat in de Friese hoofdstad terecht? Goede vraag met een simpel antwoord.
Leeuwarden, culturele hoofdstad van Europa, heeft de diversiteit van het fenomeen taal als hoofdthema gekozen. Dus is er ook aandacht voor de kleine talen, waaronder het Limburgs en het Drents. De week waarin het Limburgs in de schijnwerpers stond, werd afgesloten met de opening van de Week van het Drents. En die opening werd verzorgd door het Huus van de Taol en de Stichting Het Drentse Boek met de presentatie van Binnenkort uitverkocht. Omdat ik zowel in het Limburgs als het ABN publiceer, was ik uitgenodigd om de presentatie mede op te luisteren en wat verstandige dingen te vertellen over het ollekebolleke. Ziehier een lange inleiding om bij de bespreking van de gepresenteerde bundel uit te komen.
BINNENKORT UITVERKOCHT
De bundel bestaat uit ruim zestig ollekebollekes, verbonden door een ijzersterk thema: beeldhouwwerk in de publieke ruimte van Groningen, Friesland en Drenthe. Een afbeelding in kleur van het bezongen kunstwerk gaat aan het commentaarbolleke vooraf. Er staan nogal wat kunstwerken her en der in Noord-Nederland. En het aardige is dat ze het Drents Light Verse collectief in hoge mate hebben geïnspireerd tot het schrijven van frivool dartelende ollekebollekes. Geen praatje bij een plaatje, hun gedichten. Integendeel. Rob, Ben, Gezienus en Ton tonen zich in hun interpretaties van de kunstwerken nuchtere Noorderlingen. Het type ‘doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg’. Gezien door de light-versebril van het illustere kwartet en beoordeeld met hun ‘doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg', als criterium, komen veel beeldhouwwerken in een wat pijnlijk daglicht te staan. Iemand moet een keer roepen dat de keizer geen kleren aan heeft: Boudestein, Hoogland, Omvlee en Peters zijn wat graag de ondeugende jongentjes die deze pijnlijke ontmaskering voor hun rekening nemen. Het openingsgedicht van Ton Peters is meteen raak.
Zevenhuizen – Alias Billie Turf – Dorothé Jehoel
Uiting van kunstenaar Beeld van zijn dagmenu: Donuts, een paasei En twee staven drop
Enkel de flessen met Spiritualiën Staan er niet bij Want de drank was al op
Ik zie het voor me. Ooit heeft een belangrijk persoon dit beeld onthuld. Een ambtenaar heeft een dag zitten zweten op een speech waaruit moet blijken dat de belangrijke persoon niet van de straat is. Dat hij verdomd veel affiniteit heeft met moderne kunst in het algemeen en met dit beeld in het bijzonder. Hij heeft de visie van de kunstenaar geprezen. Zijn moed om gebaande paden te verlaten en nieuwe wegen in te slaan. Een loflied gezongen over diens insteek vanuit conceptualiteit (of ontregeling, vervreemding etc.) te denken, bijna zeker geïnspireerd door Henry Moore, Giacometti en nog een paar grote namen, want die moeten er bij onthullingen en vernissages altijd vallen. Kortom, er is waarschijnlijk een emmer blablabla bijeen gebraakt, voordat het werk met veel aplomb aan de wereld werd prijsgegeven, waarna het glas kon worden geheven om alle Wichtigmacherei te begieten. En dan komt een paar jaar later een Uilenspiegel in de persoon van Ton Peters die het hele leugenbouwsel met acht korte regels onderuit haalt. Ik geniet. Nog een voorbeeld in dit genre, nu van Rob Boudestein, de stilste van de vier, maar een taalliefhebber pur sang die fijne, geestige ollekebollekes maakt vol spitse ironie.
Meppel – Object – René de Boer
Wachten veraangenaamd Kunst bij een busstation Stemt tot bespiegeling Voor je vertrekt
Wat het verzinnelijkt? Potverdriedubbeltjes Laat ik eens gokken Ik denk een object
Zoals vliegend ongedierte geschapen lijkt als prooi voor zwaluwen, zo lijkt de beeldhouwkunst gemaakt als schietschijf voor het light-verse van het Drentse Collectief. Niet alleen abstracte beeldhouwwerken kunnen rekenen op ironiserende belangstelling, ook figuratieve werken ontsnappen niet aan het kritische oog van het viertal en hun trefzekere pen. Wat te denken van dit fraaie voorbeeld, wat mij betreft een Hoogland ten voeten uit, sprankelend, humoristisch met een zekere terloopsheid, waardoor het venijn op het einde des te verrassender aankomt.
Groningen – Zittende jongeling – Frederik Engel Jeltsema
Beeldje van Jeltsema Zittende jongeling Is zo te zien Naar wat warmte op zoek
Stoort u zich ook aan zijn Ondervolkomenheid? Dames, de pennen! Wie breit hem een broek?
Het merendeel van de ollekes is in ABN, maar elke dichter heeft ook een paar gedichten in zijn streektaal opgenomen. Het is voor mij moeilijk uit te maken welke streektaal of dialect gebezigd wordt. Wel zijn de niet-ABN-gedichten ook voor een niet-Noorderling makkelijk te begrijpen. Wat dat betreft hebben de schrijvers duidelijk rekening gehouden met hun publiek. Ik heb het niet geturfd, maar ik vermoed dat Gezienus Omvlee het meest in zijn eigen taal dicht, het Drents. Desondanks neem ik hier een bijdrage van hem op in het ABN, een van zijn beste ollekebollekes waarin de thema’s Drenthe en taal samenvloeien en waarin hij de kracht van zijn droge, dodelijke humor etaleert. De titel van deze bespreking is trouwens aan een van zijn bijdragen ontleend.
Zuidlaren – De wonderbaarlijke visvangst – Onno de Ruijter
Niet te geloven man Dikke verhalen hier Snoeken als zeekoeien Waterkonijn
In het onstuimige Zuidlaardermeergebied Spreekt men geen Drents meer maar Visserslatijn.
ALGEMENE INDRUK
Ik moet me inhouden om hier niet meer gedichten uit Binnenkort uitverkocht op te nemen. Een aantal heeft er immers al op het Vrije Vers gestaan. Daarom hier mijn algemene indruk. Binnenkort uitverkocht is een verzorgd uitgegeven prachtbundel. De foto’s van de kunstwerken, voor het merendeel gemaakt door Jean Mus, zijn van prima kwaliteit en zijn onmisbaar voor een goed begrip van de ollekebollekes. Onder elk gedicht staat, in bescheiden druk, de herkomst en de titel van het bezongen beeld. Achterin is een overzichtslijst daarvan opgenomen, in alfabetische volgorde. De naam van de auteur wordt onder elk gedicht in blauwe initialen vermeld. Ook de paginanummering heeft die kleur. Verder staat achterin een klein cv van de vier auteurs. Om het werk nog completer te maken is daar ook een QR-code opgenomen waarmee je een filmpje, gemaakt door Nina Bremer, kunt oproepen waarin de vier dichters een olleke voordragen. Een tweede QR-code biedt de mogelijkheid om de exacte plaatsaanduiding te vinden.
CONCLUSIE
De titel van de bundel is jaloersmakend goed gekozen. Ik zou uitgever en schrijvers gunnen dat hun ironische lef snel met een tweede druk wordt beloond. Rob Boudestein, Ben Hoogland, Gezienus Omvlee en Ton Peters zijn stuk voor stuk vakbekwame light-versedichters. Als collectief hebben ze elkaar naar grote hoogte gebracht, zodat ieder het beste uit zichzelf heeft gehaald. Hun ollekes staan als een huis, zijn technisch nagenoeg perfect en eindigen praktisch allemaal met een rake clou. Binnenkort uitverkocht is een pareltje.
Binnenkort Uitverkocht is de titel van de nieuwe meertalige bundel van het Drents Light Verse Collectief bestaand uit Rob Boudestein, Ben Hoogland, Gezienus Omvlee en Ton Peters. Een verzameling ollekebollekes in het Nederlands, Fries, Gronings en Drents over kunst in de openbare ruimte in Drenthe, Friesland en Groningen. De bundel is een uitgave van het Drentse Boek in Beilen en wordt op 6 mei gepresenteerd in Leeuwarden Culturele hoofdstad van Europa tijdens Lân fan Taal (een van de activiteiten over minderheidstalen in Europa). Even een voorproefje:
Kolderwolde - Venus van Kolderwolde – Evert van Hemert
Hâldsto fan wielderich? Famkes lâns Oordenwei Wachtsje op dy en binn’ Sûnder taboes
Hearlike froulju, meast XXXL-formaat Sjoch ik dy gau? Groetnis, Fenus (mei poes)
STEM (Stichting Taalpodium Emmen) organiseert LICHTVOETIG 2, het tweede Open Nederlands Kampioenschap Light Verse-dichten.
Het kampioenschap bestaat uit twee onderdelen: -inzending van 3 gedichten in een vaste vorm -een openbaar optreden voor publiek en een deskundige jury op zondag 28 oktober 2018 om 14.00 uur bij Eetcafé Groothuis, Stationsstraat 75 in Emmen.
Van de beste ingezonden gedichten wordt door STEM een light verse-gedichtenbundel uitgebracht. Aan de wedstrijd is voor de eerste prijs een geldbedrag verbonden van € 300,-- de tweede prijs bedraagt € 200,-- en de derde prijs bedraagt € 100,-.
Wedstrijdreglement:
Meedoen kan onder de volgende voorwaarden: 1.Vorm en inhoud
-De jury verwacht inzendingen van drie niet eerder in druk verschenen light verse-gedichten in drie verschillende vaste vormen.
Met vaste vormen wordt bedoeld o.a. het ollekebolleke, de sonnettette, een sonnettine, een sonnet in welke vorm dan ook, de villanelle, het onzijn of wat er op dit gebied ook maar gebruikelijk is.
-De gedichten dienen te worden geschreven in het Nederlands of in een Nederlandse streektaal.
2.Selectie-jury -De inzendingen worden beoordeeld door een jury met onder andere dichter/schrijver Nicolette Leenstra, schrijver Jan Veenstra, en de light-verse dichters Ton Peters en Rob Boudestein. -De selectie-jury selecteert op basis van anonimiteit. -De selectie-jury selecteert de gedichten die in de bundel worden opgenomen. -De selectie-jury en een dag-jury bepalen op 28 oktober de winnaar. Inzenders waarvan gedichten worden opgenomen ontvangen persoonlijk bericht en krijgen een exemplaar van de bundel.
3.Publicatie -Met het inzenden van de gedichten stemt een inzender in met mogelijke publicatie. -Het copyright blijft bij de auteur.
4.Shortlist -De shortlist van de beste inzendingen wordt bekendgemaakt op 1 oktober. Over de uitslag wordt niet gecorrespondeerd.
5.Finale De inzenders waarvan de bijdragen als beste worden beoordeeld worden uitgenodigd hun voordracht in de finale te Emmen te doen op zondag 28 oktober 2018. Extra finale-eis: van de finalisten verwacht de jury een light verse-gedicht over een actueel item van dat moment.
6.Inzenden -Insturen/mailen van de gedichten is mogelijk tot 01-08-2018. -Inzendingen kunnen worden gemaild naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of ingestuurd naar het adres: Secretariaat STEM, t.a.v. mevr. H.J. Katerberg, Laan van de Eekharst 213, 7823 AE Emmen. -Bij de inzending dient men naam, adres, woonplaats, telefoonnummer en e-mailadres te vermelden.
Kun je er niet genoeg van krijgen? Op Tweede Paasdag staat het werk van Ivo in de schijnwerpers op het Mallejanfestival in Amersfoort. Verschillende artiesten zullen liedjes vertolken van de grootmeester en er wordt zowaar een nieuw Kabaret Ivo de Wijs opgetuigd. Neef Theo Danes zal het light verse van Ivo vertegenwoordigen. Hier vind je meer informatie over het gebeuren:
zaterdag 19 mei van 15:00 tot 18:00 Dorpsplein 5, 4323 LJ Ellemeet
Op deze middag en aldaar zal de derde sonnettenkransenkrans het licht zien. 211 in elkaar gehaakte sonnetten vertellen de Nederlandse geschiedenis op dichterlijke en associatieve wijze. Over helden en antihelden, over dorpen en steden, over poëzie en kunst, over Neder en Land. Enfin, kom maar gewoon langs, hef het glas, koop de bundel voor € 20,- en maak een wandeling naar het strand. Doen hoor.
Aan deze sonnettenkransenkrans schreven mee: Oscar van Asselt, Hilde van Beek, Marco van den Berg, J.C. Bloem, Niels Blomberg, Jaap van den Born, Paulus K.B. van den Bosch, Inge Boulonois, Bart Bruijnen, Femke Dunning, Ingeborg Haalboom, Anneke Haasnoot, Bert van den Helder, Martin Hulsenboom, Jan de Jong, Bas Jongenelen, S.H. Keukenmeester, Rutger Kiezebrink, Willem Kloos, Peter Knipmeijer, Remko Koplamp, Hannelly Krutwagen, Thomas van der Lee, Marino van Liempt, Anne-Marie Maartens, Nelleke Moser, Martijn Neggers, Martinus Nijhoff, Gezienus Omvlee, Ben Parsons, Joost Peters, Drs. P, Machiel Pomp, Lennard van Rij, Wout Waanders en Martijn Wijngaards. Veel redenen dus om de bundel aan te schaffen.
Hij is weer voorbij, de Willem Wilmink Dichtwedstrijd 2018. De door gastdichter Peter Knipmeijer opgegeven en verplicht te verwerken dichtregel was : “Daar kunnen ze me ’s nachts voor wakker maken”. Winnaar werd Eric van Loo uit Utrecht met het rondeel : Stout rondeel, tweede werd Gerda Koppelman uit Almelo met het gedicht : Koningslied en derde Gerrit Rensink met het Twentse vers : ‘s nachens . Dit jaar wat minder Hetvrijeversdichters in de toptien dan normaal, maar ze waren er wel, kijk zelf maar:
Groen Links pleit voor een gedicht van Drs. P op een gevel in de Haarlemmerstraat. Een plan vol toejuichenswaardigheid waarover hier meer te lezen valt. Drs. P. woonde in Amsterdam op de Keizersgracht, om de hoek bij de Haarlemmerstraat.
Lichtvoetig, is de titel van het bundeltje dat ik met enige omwegen heb weten te bemachtigen. Vandaar deze wat late bespreking. Als ondertitel staat op de kaft dit kwatrijntje dat afkomstig blijkt uit een gedicht van Frits Criens:
Jubeltenen, navelsuizen Aangeboren anemie Eksterogen, haringkaken Plus een hang naar hysterie
Lichtvoetig is uitgegeven door de Stichting TaalPodium Emmen en het bevat "een selectie van de beste inzendingen voor de STEM light verse gedichtenwedstrijd 2017", aangekondigd als het Nederlands kampioenschap light verse. Welke criteria er golden om tot 'de beste' te komen wordt niet vermeld. Het initiatief voor bundel en wedstrijd zijn desondanks lovenswaardig en leverden met Machiel Pomp een verrassende en vooral anonieme kampioen op. Zijn drie gedichten in Lichtvoetig mogen er zijn. Als voorbeeld een douzijn, een van de twee zevenvoeters van Machiel Pomp, een handige versmaat om in voor te dragen. Overigens is de titel van deze bespreking ontleend aan een ander gedicht van hem.
Mannen in uniform
van maart tot aan oktober kun je buiten amper spelen een voetstap op het wegdek is behoorlijk linke soep je hoort ze al van verre en je merkt: ze zijn met velen hun naderende komst creëert nerveuze taferelen de overige mensen vluchten haastig op de stoep
ze denderen de hoek om als een hongerige troep instructies van de leider klinken na uit aller kelen en echoën van voren door naar achter in de groep ze teisteren de straten met hun continu geroep je proeft het enthousiasme voor hun vaste rituelen
ze koesteren hun uierzalf, hun codes en jargon die vijftigers in lycra in een wielerpeloton
Wie naar de echt grote light-versenamen zoekt, komt bedrogen uit. (Koudwatervrees? Niet door de selectie gekomen? Tegen het verkampioenschappen van light verse?) Volgers van Het vrije vers zullen een aantal namen in de bundel kennen. En laat ik er maar geen doekje om winden: de verzen van deze HVV-dichters steken in het algemeen met kop en schouder boven de rest van de bijdragen uit. De selectie wekt op mij soms de indruk dat de samenstellers niet echt de keuze hadden uit een kwalitatief rijk aanbod. Enkele anonieme voorbeelden ter staving:
Een hark in de moestuin
Het is frustrerend en het vreet me op Ik smijt met schoffels en ik schop de schop Geen groene vingers, alles fout gedaan M'n hele tuin is op de schop gegaan
Regenworm
Een worm vierde feest in de regen. Voor hem was de bui echt een zegen. Hij kronkelde rond in drassige grond maar kwam toen een scholekster tegen.
Het zijn zulke rijmpjes die esprit missen, of die eindigen met een obligate clou, of die voelbaar taalplezier missen, of die soms onbeholpen zijn uitgewerkt en waarvan ik de indruk heb dat de maker m/v al blij was dat het werk erop zat, die van deze bundel een wat onevenwichtig geheel maken. Ofwel mijn eerdere stelling over het gebrek aan keuze klopt, ofwel de samenstellers hadden geen vast idee van wat ze met light verse eigenlijk bedoelen waardoor er mogelijk pareltjes uit hun bestand ongedrukt zijn gebleven. Laten we hopen dat het laatste waar is.
Gelukkig staan er naast de wat minder aansprekende verzen een heleboel gedichten in deze bloemlezing die de bundel toch lezenswaardig maken, met dank vooral aan Bertus Beltman, Niels Blomberg, Inge Boulonois, Frits Criens, Quirien van Haelen, Mischa van Huijstee, Frank Fabian van Keeren, Ko de Laat, Desi Leijnen en ja, ook Rikkert Zuiderveld, al zou die de regels voor het ollekebolleke nog eens goed moeten bestuderen. Van geen van hen een voorbeeld, daarvoor moet u de bundel zelf op de kop zien te tikken, wat ik u wel aanraad. Om te illustreren dat er in de bijdragen van de niet genoemde dichters hier en daar nog wel een aardig gedicht verborgen zit tussen minder goed uitgevallen broertjes, tot slot een kwatrijn van Jaap Ferwerda en een fop van Marion van Rooij.
Kind
Het kindje zit blij op zijn schommel en kijkt peinzend voor zich uit in het zonlicht zit een hommel hoe trekt men die de vleugels uit?
Op een haan
Een jonge haan te Valkenswaard is seksueel wat vreemd geaard de ren staat bol van kipgekakel getokt wordt van het 'wipdebacle': 'die haalt bij KFC zijn kicks uit hot & spicy roasted chicks'
Hoewel Lichtvoetig niet meteen een bundel is waar men niet omheen kan, mag ik hopen dat STEM het niet bij deze ene uitgave laat. Wie zich op een af andere manier met light verse bezighoudt, zou ik zeker aanraden een bundeltje aan te schaffen ter lering en vermaak.
Lichtvoetig, diverse light-versedichters ISBN 978-94-92546-20-3 Samenstelling: Jury wedstrijd NK Light verse en STEM-bestuur Uitgeverij: Ter Verpoozing, Peize 2017 Prijs, inclusief verzendkosten € 13,50
Foto: decorontwerp van Jan P. Koenraads voor een scène in ‘De kelders van de gevreesde BVD’ in de show Een welgemeend olé voor Drs. P uit 1969 (NCRV, regie: Ruud Keers).
Ieder jaar kloppen tientallen onderzoekers uit de hele wereld aan bij de TIN-collectie van UvA Bijzondere Collecties op zoek naar uniek materiaal uit de Nederlandse theatergeschiedenis. In de serie ‘Schatgravers van de theatercollectie’ laten we er een aantal aan het woord. Michèl de Jong werkt aan een biografie over Heinz Polzer (1919-2015), beter bekend als de kleinkunstenaar, zanger, light verse-auteur, schrijver en tekstdichter Drs. P. ‘Als 12-jarig jongetje werd hem al “een flinke algemeene ontwikkeling”, “een benijdenswaardig taalgevoel” en “veel zin voor humor” toegedicht.’
Waarom Drs. P? Ik was sinds mijn schooltijd al liefhebber van zijn werk, en raakte de laatste tien jaar van zijn leven ook tamelijk hecht met hem bevriend. We scheelden 65 jaar, maar dat maakte niet veel uit. We waren allebei het type van ‘de eeuwige student’.
Wat is je achtergrond? Ik ben freelance historisch onderzoeker en tekstschrijver, ooit opgeleid als archeoloog. Voor het schrijven van een biografie blijkt dat geen onaardige combinatie. Er is niet zoveel verschil tussen het reconstrueren van het verleden aan de hand van potten en botten of het reconstrueren van een leven aan de hand van archiefonderzoek en interviews.
Wat zijn je bronnen? Ik voer veel gesprekken met de laatsten der Mohikanen uit zijn jeugd, en met zijn latere vrienden en collega’s. Omdat hij relatief laat doorbrak – hij was toen al in de veertig – en dus vaak werkte met mensen die veel jonger waren dan hij, heb ik het geluk dat veel van hen nog in leven zijn. Verder ben ik hem gaan nareizen. Polzer werd geboren in Zwitserland, als zoon van een Nederlandse moeder en een Oostenrijkse vader. Ik heb er enkele stadsarchieven en zijn geboortehuis bezocht.
Ook in Nederland doe ik veel archiefonderzoek. Bij het gymnasium in Utrecht vond ik bijvoorbeeld een mooie overdrachtsbrief van de directeur van zijn basisschool. Als 12-jarig jongetje werd hem al ‘een flinke algemeene ontwikkeling’, ‘een benijdenswaardig taalgevoel’ en ‘veel zin voor humor’ toegedicht, maar men vond hem ook ‘een droomer’ en ‘buitengewoon onhandig’. Dat komt verbluffend overeen met de bejaarde man die ik later leerde kennen.
Wat trof je aan in de theatercollectie? De P-collectie bestaat in feite uit twee delen. Eerder al werd een groot deel van zijn professionele archief, dat Polzer bij zijn vriend en officieuze schatbewaarder Ivo de Wijs had ondergebracht, overgedragen aan het TIN. Daarin zitten vooral liedteksten en manuscripten.
Het tweede deel bevat naast veel werkgerelateerde stukken ook correspondentie en persoonlijke documenten. Die papieren waren samen met zijn bibliotheek in zijn huis achtergebleven toen hijzelf en later ook zijn vrouw naar een verpleeghuis moest. Zijn uitgever en erfgenaam Vic van de Reijt heeft toen alles wat ook maar leek op een krabbel gered van de vuilnisman. De boekerij van Polzer is ondergebracht bij het Rotterdams Leeskabinet. De rest, een stuk of twaalf verhuisdozen vol ongeordende papieren, is naar de theatercollectie gegaan. De ontsluiting van dat archief doe ik erbij. Sinds de zomer kom ik daarvoor twee dagen per week vanuit Groningen naar Amsterdam.
Wat waren de mooiste schatten? De laatste collectie is deels een neerslag van de laatste 20 jaar van zijn leven, maar er zitten bijvoorbeeld ook columns en reisverhalen bij die hij al in de jaren ’50 en vroege jaren ’60 schreef voor zowel Nederlandse als buitenlandse kranten als de Djakarta Miscellany. Daarin zie je zijn eerste voorzichtige stappen om zich te vestigen als schrijver. Ook interessant is de correspondentie met Wim Kan. Die wilde dolgraag dat Polzer een liedje voor hem schreef, maar het lukte tot hun beider frustratie pas na lange tijd om tot één geschikt nummer te komen. Dat ene liedje heeft Kan nog gezongen tijdens de generale van de oudejaarsconference van 1966, maar het sneuvelde alsnog vlak voor de radio-uitzending.
Verder zijn er scripts, draairollen, decorschetsen en een handvol foto’s van zijn drie legendarische televisieshows uit de periode 1966-1970. Die zijn destijds maar één keer uitgezonden en daarna gewist. Doelbewust, zo wordt gefluisterd, omdat de NCRV niet meer met de inhoud geassocieerd wilde worden. Fascinerend zijn ook de aftitelingsrollen. Daarin zie je hoe hij met zijn pseudoniemen speelde. Als presentator en zanger wordt Drs. P genoemd, maar als tekstschrijver zijn prozaschuilnaam Geo Staad, naar de Zwitserse plaats Gstaad waar hij in de oorlog enige tijd verbleef.
En de grootste verrassing? Het allerleukste was een nooit verstuurde envelop met mijn naam erop. Binnenin zat een gedicht waarin hij heel fraai en zonder ironie onze vriendschap bezingt. De brief was al gefrankeerd, maar door zijn verhuizing naar een verpleeghuis was hij er niet meer aan toegekomen hem op de bus te doen. Die vondst, nota bene twee jaar na zijn dood, was een ontroerend moment. Het voelde als een postume goedkeuring voor de biografie.
Wanneer is die geslaagd? Het is bekend dat Drs. P nogal afkerig was van autobiografische exercities. Hij was erg op zijn privacy gesteld. Ook zijn eigen teksten vertellen maar weinig over zijn leven. Hij zette vooral iedereen steeds weer op het verkeerde been. Ik probeer een samenhang aan te brengen tussen het werkzame leven van Drs. P en het privé-leven van Heinz Hermann Polzer. Ik hoop dat de lezer de laatste ook beetje leert kennen en begrijpen. (Lachend:) En dat er straks een ‘Drs. P, de musical’ komt natuurlijk.
Per abuis waren in het stuk over Ballustrada bij de foto van Bas Boekelo de gelaatstrekken van Frans Woortmeijer te zien. Om het goed te maken hier alsnog het portret van Bas Boekelo en zijn bijdrage in Ballustrada. Op het forum is te zien dat hij zichzelf daar correct beschreven heeft.
